Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết sẽ khởi động hai cuộc điều tra thương mại mới nhằm vào tình trạng dư thừa năng lực sản xuất công nghiệp và các cáo buộc liên quan đến lao động cưỡng bức tại nhiều đối tác thương mại lớn.
Động thái này được xem là nỗ lực khôi phục áp lực thuế quan sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ phần lớn chương trình thuế quan của ông Trump hồi tháng trước.
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Mexico nằm trong số các đối tác có thể phải đối mặt với các mức thuế mới ngay trong mùa hè năm nay nếu cuộc điều tra phát hiện các hành vi thương mại không công bằng.
Theo Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR), cuộc điều tra theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 cũng sẽ xem xét tình trạng dư thừa năng lực sản xuất tại nhiều nền kinh tế khác, bao gồm Đài Loan, Việt Nam, Thái Lan, Malaysia, Campuchia, Singapore, Indonesia, Bangladesh, Thụy Sĩ và Na Uy. Canada, đối tác thương mại lớn thứ hai của Mỹ, không nằm trong danh sách này.
Phản ứng trước động thái của Washington, Trung Quốc hôm thứ Năm cho rằng cáo buộc của Mỹ về tình trạng dư thừa năng lực sản xuất là “hoàn toàn sai sự thật”. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Guo Jiakun nói tại một cuộc họp báo rằng Bắc Kinh phản đối việc “chính trị hóa thương mại” và phản đối mọi hình thức áp thuế đơn phương.
Trong khi đó, Liên minh châu Âu cho biết họ muốn tiếp tục tuân thủ các điều khoản của thỏa thuận thương mại đạt được tại sân golf Turnberry của ông Trump hồi tháng 7 năm ngoái, theo đó mức thuế tổng thể đối với hàng hóa Mỹ được ấn định ở mức 15%.
Tuy nhiên, các nhà lập pháp tại Nghị viện châu Âu – những người đã nhiều lần trì hoãn bỏ phiếu thông qua thỏa thuận này – cho rằng vẫn còn nhiều bất ổn. Chủ tịch Ủy ban Thương mại của Nghị viện châu Âu, Bernd Lange, cảnh báo rằng chưa có gì đảm bảo kết quả cuối cùng sẽ không dẫn đến mức thuế cao hơn đối với hàng hóa của EU.
Theo ông Greer, các cuộc điều tra sẽ tập trung vào những nền kinh tế có dấu hiệu dư thừa năng lực sản xuất mang tính cơ cấu trong nhiều lĩnh vực, thể hiện qua các yếu tố như thặng dư thương mại lớn kéo dài hoặc công suất sản xuất chưa được sử dụng hết.
Thông báo của USTR cũng đề cập đến ngành công nghiệp ô tô tại Trung Quốc và Nhật Bản, nơi ngày càng có nhiều công ty báo lỗ hoặc gặp khó khăn trong việc thanh toán chi phí lãi vay.
Chánh văn phòng Nội các Nhật Bản Minoru Kihara cho biết Tokyo đang xem xét chi tiết các cuộc điều tra nhưng vẫn có kế hoạch tiếp tục thực hiện thỏa thuận thương mại hiện có với Mỹ.
USTR cũng nêu trường hợp ngành xe điện của Trung Quốc, cho rằng năng lực sản xuất của nước này vượt xa nhu cầu trong nước. Hãng xe điện BYD được cho là đang mở rộng mạnh mẽ sản xuất ở nước ngoài, với các nhà máy tại Uzbekistan, Thái Lan, Brazil, Hungary và Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời có kế hoạch mở rộng thêm tại châu Âu – nơi nhiều nhà máy ô tô hiện chỉ hoạt động khoảng 55% công suất.
Tại châu Á, chính quyền Đài Loan cho biết thỏa thuận thương mại song phương ký với Mỹ hồi tháng trước đã đạt được sự đồng thuận về nhiều vấn đề có thể nằm trong phạm vi điều tra. Indonesia cũng khẳng định thỏa thuận thương mại với Mỹ vẫn là nền tảng chính của quan hệ kinh tế song phương.
Ngoài ra, USTR cho rằng thặng dư thương mại lớn của Đức và Ireland với Mỹ là bằng chứng cho thấy EU có năng lực sản xuất dư thừa, đồng thời bày tỏ lo ngại về các thặng dư thương mại lớn của Singapore, Na Uy và Thụy Sĩ với Mỹ.
