Sau một năm hứng chịu nhiều cú sốc từ thương mại, nhập cư và thay đổi chính sách, kinh tế Mỹ lại bước vào giai đoạn bất định mới khi Tổng thống Donald Trump phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào Iran, với tuyên bố mục tiêu là chấm dứt chính quyền Hồi giáo lâu năm tại quốc gia này.
Khi các đòn đáp trả lan rộng trong khu vực và Nhà Trắng cho biết chiến dịch có thể kéo dài nhiều tuần, thị trường lập tức phản ứng mạnh. Giá dầu cuối tuần qua tăng từ khoảng 70 USD lên sát 80 USD/thùng trước khi hạ nhiệt nhẹ, trong khi lưu thông hàng hải qua Eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển năng lượng trọng yếu của thế giới, bắt đầu có dấu hiệu gián đoạn.
Dù Mỹ có lợi thế về sản lượng dầu khí nội địa, giúp giảm phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng, nền kinh tế vẫn có thể chịu tác động gián tiếp thông qua thương mại toàn cầu, chi phí vận tải, giá hàng hóa và tâm lý đầu tư. Những yếu tố này có nguy cơ làm chệch hướng đà phục hồi vốn đang dần hình thành trong năm nay.
Khảo sát mới đây của Conference Board cho thấy niềm tin của các CEO Mỹ cải thiện đáng kể, song gần 60% vẫn cảnh báo rủi ro địa chính trị có thể gây xáo trộn nghiêm trọng. Trước đó, Ngân hàng Thế giới đánh giá triển vọng kinh tế Mỹ là “lạc quan”, nhưng bối cảnh hiện nay đặt nhận định đó trước thách thức lớn, đặc biệt nếu xung đột ảnh hưởng đến vận tải biển, chuỗi cung ứng và giá nguyên liệu.
Joseph Lupton, kinh tế gia tại JPMorgan, nhận định một trong những nền tảng cho triển vọng năm 2026 là sự giảm bớt tâm lý dè dặt liên quan đến chính sách Mỹ, khi doanh nghiệp bắt đầu nối lại tuyển dụng và tăng chi tiêu vốn ngoài lĩnh vực công nghệ. Tuy nhiên, ông cảnh báo rằng một cuộc chiến quân sự, cộng hưởng với căng thẳng thương mại hiện hữu, có thể làm dấy lên lo ngại về ổn định toàn cầu và làm suy yếu sự phục hồi còn non trẻ này.
Tác động đối với chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang sẽ phụ thuộc vào diễn biến giá dầu và mức độ leo thang của xung đột. Nếu giá năng lượng tăng mạnh và kéo dài, áp lực lạm phát có thể buộc Fed phải cân nhắc lại lộ trình lãi suất. Ngược lại, nếu bất ổn lan sang nội bộ Iran – đặc biệt sau vụ ám sát Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei – thị trường có thể đối mặt với một giai đoạn biến động sâu rộng hơn.
Kinh nghiệm từ cuộc chiến Nga-Ukraine năm 2022 cho thấy Fed ban đầu phản ứng thận trọng trước cú sốc địa chính trị, nhưng nhanh chóng chuyển sang lập trường cứng rắn khi lạm phát leo thang.
Tim Duy, kinh tế trưởng Mỹ tại SGH Macro Advisors, cho rằng xung đột với Iran là một biến số khó dự báo, dù thị trường có thể nhanh chóng điều chỉnh kỳ vọng nếu căng thẳng chuyển thành đấu đá nội bộ thay vì lan rộng toàn khu vực.
Trong khi đó, Giám đốc điều hành SGH Sassan Ghahramani cảnh báo về nguy cơ nội chiến tại Iran hoặc các hành động leo thang nhắm vào mục tiêu dân sự nhằm gây sức ép lên kinh tế toàn cầu. Theo ông, mức độ bất định hiện tại khiến triển vọng tăng trưởng của Mỹ và thế giới trở nên mong manh hơn so với những gì thị trường từng kỳ vọng.
